บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

การสร้างเสริมสุขภาพผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉานในจังหวัดแม่ฮ่องสอน


ผู้วิจัย : ชนินทร์ แสงต่าย
หลักสูตร : ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขา : ภูมิภาคลุ่มน้ำโขงและสาละวินศึกษา
อาจารย์ที่ปรึกษา : อาจารย์ ดร.ณรงค์พันธ์ ฉุนรัมย์
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : อาจารย์ ดร.สุธีร์ นนทภา

บทคัดย่อ


การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา รวมถึงลักษณะการจัดการดูแลสุขภาพ และศึกษาปัจจัยกำหนดสุขภาพของผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉาน เพื่อพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพโดยการมีส่วนร่วม โดยการศึกษาครั้งนี้มีเป้าหมายที่การมีสุขภาวะเพื่อมุ่งสู่การลดค่าใช้จ่ายของภาครัฐในการให้บริการด้านสุขภาพแก่กลุ่มประชากร ซึ่งได้แก่ผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉานที่อาศัยอยู่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน และดำเนินการวิจัยภายใต้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม
การเก็บรวบรวมข้อมูลในส่วนของสภาพปัญหา และลักษณะการจัดการดูแลสุขภาพ ผู้วิจัยใช้
เทคนิคการวินิจฉัยสุขภาพชุมชนในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 109 คน
ซึ่งมีการดำเนินการ 5 ขั้นตอนดังนี้ (1) การวิเคราะห์สังคม (2) การวิเคราะห์ปัญหาสุขภาพชุมชน
(3) การวิเคราะห์สาเหตุของการเจ็บป่วย (4) การวิเคราะห์สาเหตุพฤติกรรมสุขภาพ (5) การสร้างวิสัยทัศน์สุขภาพชุมชนและการคัดเลือกทีมงานสุขภาพ ในการศึกษาปัจจัยกำหนดสุขภาพผู้วิจัยใช้แบบสังเกตแบบมีส่วนร่วม แบบสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการ
ในการเก็บรวบรวมข้อมูลในพื้นที่วิจัยเป็นเวลา 6 เดือน ในส่วนของการพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพ ผู้วิจัยใช้รูปแบบการปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการเก็บรวบรวมข้อมูลร่วมกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 22 คน ซึ่งมีการดำเนินการ 4 ขั้นตอนได้แก่ (1) การศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาชุมชน (2) การพิจารณาความเหมาะสม และความเป็นไปได้ของรูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพของผู้อพยพย้ายถิ่น (3) การปฏิบัติตามโครงการ (4) การติดตามประเมินโครงการโดยใช้เทคนิค การสะท้อน
คิดการระดมสมองและการสนทนากลุ่ม ประกอบในการดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูล ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูลโดยนำข้อมูลที่รวบรวมได้มาประมวลและสรุปข้อเท็จจริง โดยวิธีการค้นหาแบบแผนวิเคราะห์ปัจจัยระบุความสัมพันธ์ของเหตุการณ์เชื่อมโยงแนวคิด ทฤษฎีต่างๆ กับสิ่งที่ค้นพบ
และทำการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้าโดยวิธีการศึกษาจากแหล่งที่มาต่างๆ ของข้อมูลหลายแหล่ง และใช้มุมมองทางทฤษฎีหลายๆ ทฤษฎีตรวจสอบซึ่งกันและกัน โดยใช้วิธีวิเคราะห์เนื้อหา และทำการตรวจสอบข้อมูลผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมกับกลุ่มตัวอย่างผ่านเทคนิคการสะท้อนคิด
การระดมสมอง และการสนทนากลุ่มโดยเน้นการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน และนำข้อสรุป
ที่ได้จากการวิเคราะห์นำเสนอในรูปแบบการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยครั้งนี้พบสภาพปัญหา
และลักษณะการจัดการดูแลสุขภาพได้แก่ การขาดความรู้ในการดูแลสุขภาพเบื้องต้น ไม่ทราบสาเหตุของการเจ็บป่วย ขาดทักษะในการใช้ยารักษาโรคที่ถูกต้อง การมีความแตกต่างในด้านภาษา รายได้ และพื้นฐานด้านการศึกษาน้อย ขาดสาธารณูปโภคและสาธารณูปการที่ดี ความไม่เท่าเทียมใน
การรับบริการจากภาครัฐ พฤติกรรมทำงานหนัก การจ้างงานน้อย รายได้น้อย ที่อยู่อาศัยไม่ถูกสุขลักษณะ และโรคที่พบไม่แตกต่างจากคนไทย อย่างไรก็ตามวัฒนธรรมประเพณีมีบทบาทในการส่งเสริมสุขภาพด้านจิตวิญญาณ และความตระหนักถึงคุณค่าในชีวิตและมีเพื่อนบ้าน มีความรักสามัคคี ชุมชนเข้มแข็ง ร่วมประเพณีวัฒนธรรมเดียวกันทำให้ชุมชนมีส่วนร่วมในเรื่องการดูแลสุขภาพของตน   สำหรับปัจจัยกำหนดสุขภาพนั้นพบว่า ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อปัจจัยอื่นๆ มากที่สุดมีสาเหตุมากจากการเป็นบุคคลที่มีปัญหาสถานะและสิทธิ์ ซึ่งส่งผลให้เกิดความวิตกกังวล และทำให้ไม่สามารถได้รับสาธารณูปโภค และสาธารณูปการที่มีความจำเป็นในการดำรงชีวิต อีกทั้งพบว่าพฤติกรรม
การขาดความรู้ในเรื่องของสุขภาพส่งผลให้ผู้อพยพย้ายถิ่นไม่นิยมเข้ารับบริการสุขภาพจากหน่วยงานสาธารณสุขของรัฐและมักเจ็บป่วยรุนแรงและเรื้อรังก่อนเข้ารับบริการสุขภาพอย่างไรก็ตามการมีชุมชนเข้มแข็งส่งผลให้สุขภาพด้านจิต และจิตวิญญาณรวมถึงเพิ่มศักยภาพในการควบคุมป้องกันโรคในชุมชน ผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพของผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉานที่มีลักษณะการดำเนินงานเชิงรุก สามารถเสริมสร้างความรู้ และทักษะด้านสุขภาพ และสามารถกระตุ้นให้ผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉานให้ตระหนักและสามารถจัดการสุขภาพของตนบนพื้นฐานของการพึ่งพาตนเองได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยยกตัวอย่างโครงการการสร้างเสริมสุขภาพและการสร้างนวัตกรรมสุขภาพในชุมชนได้แก่ โครงการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ การสร้างเสริมสุขภาพระดับหมู่บ้าน โครงการจัดตั้งกองทุนยาสำหรับผู้อพยพย้ายถิ่น โครงการประดิษฐ์เครื่องกรองน้ำด้วยไม้ไผ่เป็นต้น รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพนี้อาศัยปัจจัยความร่วมมือขององค์กรภาครัฐ บทบาทของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการทำให้บรรลุวัตถุประสงค์ของการสร้างเสริมสุขภาพ โดยรูปแบบที่ได้พัฒนาขึ้นนี้อาจสามารถใช้เป็นแนวทางในการประยุกต์ใช้กับพื้นที่ชุมชนอื่นๆ
ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน หรือพื้นที่อื่นๆ ที่มีบริบทใกล้เคียงกัน

คำสำคัญ : การสร้างเสริมสุขภาพ, ผู้อพยพย้ายถิ่นจากรัฐฉาน


ดาวน์โหลดเอกสาร