บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

การวิจัยและพัฒนาวิธีการผลิตและใช้ใบกระถินยักษ์หมักเพื่อเลี้ยง โคนมของเกษตรกร


ผู้วิจัย : นางเรณู เทพประการ
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : ผศ.ดร.กัลยา ธรรมพงษา
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : ดร.สมคิด พรหมมา

บทคัดย่อ


การพัฒนาและวิจัยวิธีการผลิตใบกระถินยักษ์หมักเพื่อใช้เลี้ยงโคนมมีจุดประสงค์ในการสร้างเทคโนโลยีสาหรับเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตของเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนม และหาแนวทางลดต้นทุนการผลิตโดยใช้วัสดุท้องถิ่นมาทดแทน การวิจัยขั้นแรกใช้วิธีการบรรจุถุงขนาดเล็กโดยผสมสารเสริมชนิดและระดับต่างๆ 10 กรรมวิธี เพื่อคัดเลือกกรรมวิธีที่ดีที่สุด 2 กรรมวิธี มาทดสอบขั้นที่สองในภาคสนาม ซึ่งใช้วิธีบรรจุถุงพลาสติกดาถุงละ 20-25 ก.ก. พร้อมทั้งดูดอากาศออกโดยมัดถุงและหุ้ม 5 กรรมวิธี จากนั้นคัดเลือก 1 กรรมวิธีมาผลิตใบกระถินยักษ์หมักเพื่อทดสอบขั้นที่สามกับโครีดนมลูกผสมขาวดาโดยใช้ทดแทนอาหารข้นระดับต่างๆ และวัดการตอบสนองด้านปริมาณน้านม รวมทั้งผลตอบแทน เพื่อหาวิธีการที่ดีที่สุด ต่อการนามาเลี้ยงและนามาถ่ายทอดให้เกษตรกรนาไปทดลองใช้ในฟาร์ม แล้ววัดปริมาณน้านม รายรับ และการยอมรับในเทคโนโลยีดังกล่าวของเกษตรกร
การทดลองหมักใบกระถินยักษ์ในถุงพลาสติกขนาดเล็กพร้อมทั้งดูดอากาศออก พบว่า การใช้ราละเอียดหรือกากน้าตาลปริมาณ 200 และ 50 กรัมตามลาดับ ต่อใบกระถินยักษ์สด 1 ก.ก.เป็นกรรมวิธีที่เหมาะสมที่สุด โดยการใช้กากน้าตาลเป็นสารเสริมทาให้มีการสูญเสียน้าหนักแห้งน้อยที่สุด (3.84% ) ส่วนเมื่อใช้มันสาปะหลังบดหรือราละเอียดทาให้การสูญเสียน้าหนักแห้งเพิ่มขึ้น แต่ไม่แตกต่างจากการใช้เกลือหรือไม่ใส่สารเสริมใดๆ การใช้ยูเรียผสมทาให้มีการสูญเสียวัตถุแห้งค่อนข้างมากและใบกระถินเปลี่ยนเป็นสีดา สาหรับกรดไขมันระเหยง่ายที่เกิดขึ้นพบว่าการใช้ราละเอียดผสมทาให้เกิดกรดแลคติกมากกว่าสารเสริมอื่นๆ (P< 0.05) แต่การใช้กากน้าตาลผสมทาให้เกิดกรดแลคติกน้อยกว่าการเสริมสารชนิดอื่นอย่างมีนัยสาคัญ สารเสริมทุกชนิดทาให้เกิดกรดอะซีติกและกรดบิวทีริกในปริมาณที่ไม่แตกต่างกัน การใช้ราละเอียดปริมาณ 200 หรือ 300 กรัมต่อใบกระถินสด 1 ก.ก. ทาให้ได้คะแนนคุณภาพมากกว่าการใช้สารอื่นอย่างมีนัยสาคัญ โปรตีน
ของใบกระถินที่หมักกับกากน้าตาลจะมีค่าสูงสุด (25.79% ) ซึ่งแตกต่างจากการใช้ราละเอียดทั้ง 2 ระดับที่มีค่าอยู่ระหว่าง 20.64-20.99%
กรรมวิธีผลิตใบกระถินยักษ์หมักในภาคสนามที่เหมาะสมที่สุดคือใช้ราละเอียดผสมกับใบกระถินยักษ์ที่ตัดให้มีขนาด 2.5 – 5 ซ.ม และหมักในถุงพลาสติกดาซึ่งหุ้มด้านนอกด้วยถุงอาหารใช้แล้วพร้อมทั้งดูดอากาศออกโดยมัดถุงในและนอกแยกจากกัน การทดลองได้ผลว่าการหมักในถุงพลาสติกดาและหุ้มถุงอาหารข้นใช้แล้วด้านนอก โดยการมัดถุงทั้ง 2 จากด้านนอกร่วมกันทาให้มีการสูญเสียวัตถุแห้งน้อยกว่าการมัดด้านเดียว แต่การมัดถุงร่วมกันทาให้เกิดการฉีกขาดของถุงตรงรอยมัดส่งผลให้พบกรดบิวทีริกมากและกรดแลคติกต่า กรรมวิธีที่ใช้ราละเอียดผสมทาให้เกิดกรดแลคติกมากที่สุดและได้คะแนนพืชหมักสูงสุด (P < 0.05) วิธีการหมักโดยบรรจุถุงดาชั้นเดียวซึ่งต้องยกถุงอย่างระมัดระวังทาให้ถุงพลาสติกดาไม่ฉีกขาดจึงเกิดกรดแลคติกสูง ส่วนแร่ธาตุผงซึ่งใช้ในปริมาณ 1 % ทาให้ใบกระถินยักษ์หมักมีคุณภาพต่าลงอย่างมีนัยสาคัญ (P<0.05) การใช้กากน้าตาลผสมแม้จะทาให้โปรตีนของใบกระถินหมักมากที่สุด แต่เกิดการหมักไม่สมบูรณ์โดยมีกากน้าตาลหลงเหลืออยู่ และมีต้นทุนการผลิตสูงกว่าการใช้ราละเอียด
วิธีการใช้ใบกระถินยักษ์หมักเลี้ยงโครีดนมพันธุ์ลูกผสมขาวดาที่เหมาะสมที่สุดคือใช้ทดแทนอาหารข้น 25% ซึ่งได้ผลดีกว่าการใช้เฉพาะอาหารข้นเสริม ผลการทดลองพบว่าโคสามารถให้น้านมที่ปรับให้มีไขมัน 4% (4%FCM) วันละ 12.3 ก.ก. ซึ่งสูงกว่าการใช้เฉพาะอาหารข้นเสริมอย่างเดียว (11.1ก.ก.) หรือการลดอาหารข้น 12.5% (10.8 ก.ก.) โดยไม่พบความแตกต่างของการเปลี่ยนแปลงน้าหนักตัว โปรตีนในน้านม และวัตถุแห้งในน้านม แต่การลดอาหารข้น 25% และทดแทนด้วยใบกระถินทาให้ไขมันนมเพิ่มมากกว่ากลุ่มอื่น (P < 0.05) ซึ่งโคสามารถกินอาหารรวมได้ไม่แตกต่างกัน ตลอดจนมีอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นน้านมไม่แตกต่างกัน อย่างไรก็ตามโคที่ลดอาหารข้น 25% และทดแทนด้วยใบกระถินยักษ์หมัก มีแนวโน้มแสดงผลตอบแทนมากกว่าการใช้เฉพาะอาหารข้นเสริม (P=0.05)
ผลการถ่ายทอดเทคโนโลยีพบว่าเกษตรกรให้การยอมรับเทคโนโลยีการผลิตและการใช้ใบกระถินยักษ์หมักเลี้ยงโคนม โดยในขั้นตอนการฝึกอบรมเกษตรกรมีความรู้ความเข้าใจ และความคิดเห็นโดยรวมต่อการผลิตและการใช้ใบกระถินยักษ์หมักเปลี่ยนแปลงจากระดับปานกลางมาเป็นระดับที่ดีหลังจากได้รับการอบรม แต่ยังมีความคิดเห็นต่อการผลิตเพื่อใช้เองเปลี่ยนแปลงไม่มากนัก ในขั้นตอนการทดสอบในฟาร์ม เกษตรกรมีความมั่นใจจากปริมาณน้านมที่เพิ่มขึ้นและมีรายรับเพิ่มขึ้น ทาให้มีความต้องการใช้ต่อไป และต้องการให้มีผู้ผลิตมาจาหน่าย เกษตรกรยอมรับว่าเป็นวิธีการที่จะเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตโดยใช้วัสดุท้องถิ่นทดแทนอาหารข้น และเห็นว่าใบกระถินยักษ์หมักมีประโยชน์ต่อการเลี้ยงโคนม


ดาวน์โหลดเอกสาร