การปรับเปลี่ยนบทบาทและหน้าที่เพื่อการดำรงอยู่ของซอ ท่ามกลางบริบทของสังคมที่เปลี่ยนแปลง : กรณีศึกษาคณะซอ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่


ผู้วิจัย : นางพัชรินทร์ คณะนัย
สาขา : ภาษาไทย
อาจารย์ที่ปรึกษา : รองศาสตราจารย์สนิท สัตโยภาส
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : รองศาสตราจารย์โกชัย สาริกบุตร

บทคัดย่อ


การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับเปลี่ยนบทบาทและหน้าที่เพื่อการดารงอยู่ของซอท่ามกลางบริบทของสังคมที่เปลี่ยนแปลง กลุ่มตัวอย่าง คือ หัวหน้าคณะซอ 4 คณะ ตัวแทนผู้มาฟังซอ และตัวแทนผู้ว่าจ้าง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบสัมภาษณ์และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม รวมทั้งเครื่องบันทึกภาพ แถบบันทึกเสียง ข้อมูลที่ได้นามาวิเคราะห์ จัดหมวดหมู่ และนาเสนอโดยการบรรยายและสรุปเชิงวิเคราะห์
ผลการวิจัยพบว่า
บทบาทฐานะทางสังคมของซอดารงอยู่ทั้งที่เป็นบทเพลงพื้นบ้านและการแสดงซอจะยังดารงอยู่ ช่างซอต้องปรับเปลี่ยนตัวเองให้เข้ากับสถานการณ์ของสังคมปัจจุบัน ต้องรู้จักปรับปรุงบทซอให้สอดคล้องกับอารมณ์ของผู้ฟังซอ และเหมาะสมกับสถานการณ์บ้านเมืองด้วย
ในส่วนของการแสดงในฐานะบทบาทหน้าที่ของสังคมในแง่ความบันเทิงพื้นบ้าน ซอยังดารงรูปแบบของการขับซอแบบเพลงปฏิพากย์ที่อาศัยปฏิภาณไหวพริบ และมีความเรียบง่ายแบบพื้นบ้าน ในบริบทสังคมแบบใหม่ ปัจจุบันมีปัจจัยหลายประการ เช่น สังคมแบบเมืองอุตสาหกรรมที่คนไม่อยู่บ้าน ชุมชนเปลี่ยนไป คนมีการศึกษาสูงขึ้น อิทธิพลวัฒนธรรมแบบตะวันตก (ค่านิยม) สิ่งเหล่านี้อาจทำให้ซอลดบทบาทหน้าที่ทางสังคมลงไปมากกว่าเดิมถึงขั้นที่อาจหมดบทบาทหน้าที่ลงไปได้ในอนาคต
สิ่งสาคัญที่ทาให้ซอยังคงดารงอยู่และเป็นที่นิยมของผู้ชมหรือผู้ฟังนั้นช่างซอต้องปรับเปลี่ยนภาษาให้ฟังง่ายขึ้น รวมทั้งการมีปฏิภาณไหวพริบของช่างซอในการโต้ตอบ มีการยกตัวอย่างประกอบที่เหมาะสมกับสมัย สามารถใช้ภาษาได้อย่างเหมาะสมและไพเราะ รวมถึงการปรับเปลี่ยนตัวเองในด้านเนื้อหาสาระตามความต้องการของสังคม แต่ต้องไม่ทิ้งรูปแบบและเนื้อหาที่เป็นอัตลักษณ์เดิมของบทซอไว้
สาหรับปัจจัยที่มีผลต่อการดารงอยู่ของอาชีพช่างซอในอาเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ อันดับแรก คือฝ่ายสนับสนุนด้านกาลังใจให้กับคณะซอ ซึ่งได้แก่ ผู้ว่าจ้าง อันดับที่สองคือ กลุ่มผู้ฟัง อันประกอบด้วยบุคคล กลุ่มวัยรุ่น วัยกลางคน และกลุ่มบุคคลที่มีอายุตั้งแต่ 51 ปีขึ้นไป ปัจจัยต่อมาคือ กลุ่มผู้ประกอบอาชีพช่างซอเองที่มีการปรับเปลี่ยนบทบาทและหน้าที่เพื่อให้ซอดารงอยู่และปัจจัยสุดท้ายคือ หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา ที่ให้ความสาคัญโดยให้เกียรติแก่ผู้ประกอบอาชีพช่างซอด้วยวิธีต่าง ๆ


ดาวน์โหลดเอกสาร