บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

การปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่ : กรณีศึกษาชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้ำลอด อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน


ผู้วิจัย : นายพิมุข ชาญธนะวัฒน์
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประชัน รักพงษ์
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : รองศาสตราจารย์ ดร.เจิดหล้า สุนทรวิภาต

บทคัดย่อ


การวิจัยเรื่องการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่ : กรณีศึกษาชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้าลอด อาเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอนนี้ต้องการศึกษาเกี่ยวกับปัจจัยที่ทาให้เกิดการปรับปรน เปลี่ยนแปลงของชุมชน ตลอดจนกระบวนการ และผลกระทบจากการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่ว่า ได้ก่อให้เกิดผลดีและผลเสียต่อสภาพวิถีชีวิตของชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในชุมชนหมู่บ้านถ้าลอดประการใด
วิธีการวิจัย การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยศึกษาด้านล้านนาคดีศึกษา ผู้วิจัยได้ทาการศึกษาข้อมูลจากเอกสาร การเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกอย่างไม่เป็นทางการ และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม (Participatory Observation) ทั้งนี้ได้ตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า(Triangulation) ทั้งในด้านเวลา สถานที่และบุคคล มีการสนทนากลุ่มย่อยในแต่ละประเด็นโดยวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา
จากการศึกษาพบว่า ชุมชนหมู่บ้านถ้าลอดซึ่งเริ่มก่อตั้งเมื่อ ปี พ.ศ. 2512 โดยแรกเริ่มนั้นเป็นชุมชนขนาดเล็ก สมาชิกในชุมชนมีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด มีความเชื่อที่นับถือเกี่ยวกับอานาจเหนือธรรมชาติ และภูตผีวิญญาณต่าง ๆ ผสมผสานกับความยึดมั่นในจารีตประเพณีตามหลักพุทธศาสนา ดารงชีพอยู่ได้ด้วยการพึ่งพาการเกษตรกรรมและอาศัยทรัพยากรจากธรรมชาติแวดล้อมรอบตัว มีการพึ่งพาสังคมภายนอกน้อยมาก ต่อมาชุมชนบ้านถ้าลอดได้มีการขยายตัวอย่างรวดเร็ว ทาให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมอย่างมาก โดยมีผลมาจากปัจจัย 2 ด้าน คือ ปัจจัยแรกเป็นปัจจัยภายใน ประกอบด้วย การเพิ่มประชากร ความต้องการเป็นคนไทย ความต้องการด้านวัตถุ ลักษณะทางเชื้อชาติ – วัฒนธรรมที่ใกล้ชิดกับคนไทย และสภาพด้านภูมิศาสตร์ของชุมชน ส่วนปัจจัยที่สองเป็นปัจจัยภายนอก ประกอบด้วย การพัฒนาของรัฐ การพัฒนาจากบุคคลและองค์กรอิสระ และการอพยพของประชากรจากต่าง
ถิ่น สาหรับกระบวนการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางด้านสังคมและวัฒนธรรมนั้น มาจากการที่สมาชิกในชุมชนบ้านถ้าลอดมีพฤติกรรมหรือเกิดการยอมรับการปฎิบัติเกี่ยวกับด้านการขัดเกลาทางสังคม การลอกเลียนแบบ การมีค่านิยมแบบใหม่ การยอมรับลักษณะของความเป็นสากล และการหยิบยืมทางวัฒนธรรมจากสังคมภายนอกเข้ามาใช้ในชีวิตประจาวันของตน ปัจจัยที่ทาให้เกิดการปรับปรน เปลี่ยนแปลง และกระบวนการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมดังกล่าวได้ส่งผลกระทบต่อสภาพวิถีชีวิตของ ชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้าลอดในด้านต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
ด้านเศรษฐกิจ เดิมชาวบ้านหมู่บ้านถ้าลอดจะประกอบอาชีพทาการเกษตรกรรม สมาชิกในชุมชนจะมีผลผลิตและรายได้ที่ใกล้เคียงกัน ต่อมาได้เกิดการปรับปรน เปลี่ยนแปลงมีอาชีพที่หลากหลายเพิ่มมากขึ้น ซึ่งได้แก่ อาชีพค้าขาย อาชีพการให้บริการ อาชีพรับจ้าง และอาชีพที่ต้องการความรู้ทักษะจากการศึกษาเล่าเรียน อาชีพที่หลากหลายนี้ได้ทาให้สมาชิกเกิดมีรายได้และฐานะทางเศรษฐกิจที่แตกต่างกัน เกิดกระแสลัทธิทุนนิยมที่เน้นความสาคัญของระบบเงินตราใน การแลกเปลี่ยน ชาวบ้านมีลักษณะพฤติกรรมการผลิตที่มุ่งเน้นแสวงหาผลประโยชน์กาไรเพิ่มมากขึ้นอันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการมีค่าใช้จ่ายในการครองชีพแต่ละวันที่เพิ่มสูงมากขึ้นจากการพึ่งพาใช้สินค้าอุปโภค - บริโภคที่ผลิตไม่ได้ในชุมชนนั่นเอง
ด้านสังคม ได้เกิดการปรับปรน เปลี่ยนแปลงจากชุมชนขนาดเล็ก สมาชิกมีความผูกพันใกล้ชิดกัน ผู้อาวุโสที่มีความรอบรู้เนื่องจากมีประสบการณ์มากจะได้รับการยอมรับให้เป็นผู้นาตามธรรมชาติ คอยทาหน้าที่ปกครองดูแลว่ากล่าวตักเตือนสมาชิกในชุมชนที่ประพฤตินอกรีต ชาวบ้านมีสภาพความเป็นอยู่ที่เรียบง่ายรักใคร่สามัคคีกัน มาสู่การเป็นชุมชนขนาดใหญ่ มีสมาชิกชุมชนที่หลากหลายทั้งด้านเชื้อชาติ ศาสนา ฐานะความเป็นอยู่ บทบาท และสถานภาพ มีบุคคลภายนอกเข้าออกในชุมชนพลุกพล่าน เกิดกระแสสังคมวัตถุนิยม สมาชิกมีการแก่งแย่งแข่งขันกันสูงขึ้น เกิดปัญหาสังคมหลายอย่างเพิ่มมากขึ้น เช่น ปัญหาด้านยาเสพย์ติด ปัญหาขยะ ปัญหาการทะเลาะ เบาะแว้งกัน ปัญหาความเครียด เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างผู้นาชุมชนระบบใหม่ที่ต้องอาศัย พึ่งพาอานาจจากรัฐ ชาวบ้านเกิดช่วงชั้นทางสังคมและมีลักษณะของความเป็นปัจเจกชนที่เพิ่มสูงขึ้น มีการยอมรับประโยชน์ของการศึกษา การแพทย์สาธารณสุขที่รัฐจัดให้บริการประชาชนว่ามีผล ทาให้สภาพชีวิตของพวกเขาเป็นอยู่อย่างดีขึ้น
ด้านวัฒนธรรม แต่เดิมชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้าลอดจะมีการปฏิบัติตามประเพณีวัฒนธรรมและกฏจารีตอย่างเคร่งครัด ต่อมาเมื่อสภาพสังคมมีการเปลี่ยนแปลงไปมีการติดต่อกับสังคม ภายนอกมากขึ้น จึงได้มีการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางด้านประเพณี พิธีกรรม และความเชื่อ โดยมีการยอมผ่อนผันกฎเกณฑ์ ข้อห้าม หรือจารีตบางประการที่ไม่เหมาะสมที่จะใช้กับสภาพปัจจุบันลง และในการประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ ก็ได้มีการประยุกต์ใช้วัตถุจาพวกสิ่งของอุปโภคบริโภคที่มีอยู่ในปัจจุบันเข้ามาใช้ นอกจากนี้ยังมีการยอมรับประเพณี พิธีกรรมบางอย่างจากสังคมภายนอกเข้ามาปฏิบัติด้วย เช่น การจัดงานวันเด็ก การจัดงานวันฉลองปีใหม่ การจัดงานวันลอยกระทง ซึ่งถือเป็นการปฏิบัติคล้อยตามวัฒนธรรมหลักของคนไทย อันส่งผลให้วัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้าลอดมีลักษณะของความเป็นสากลมากขึ้นนั่นเอง
ด้านสภาพแวดล้อม การเพิ่มขึ้นของจานวนประชากรได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ เนื่องจากมีความต้องการเพิ่มมากขึ้นในการหาของป่า การใช้ไม้เพื่อปลูกสร้างที่อยู่อาศัย ใช้บุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อทาไร่ทาสวนเลี้ยงครอบครัว หรือจับจองไว้เพื่อใช้ประโยชน์ด้านอื่น ๆ แม้ว่าพื้นที่ทั้งหมดในตาบลถ้าลอดจะอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า พ.ศ. 2543 ซึ่งถูกควบคุมโดยกรมป่าไม้ก็ตาม แต่การพัฒนาความเจริญด้านวัตถุสิ่งอานวยความสะดวกที่ทันสมัยของชุมชนได้เป็นปัจจัยสาคัญที่ทาให้ที่ดินบริเวณหมู่บ้านถ้าลอดเป็นที่ต้องการของคนต่างถิ่นและมีราคาแพงมากขึ้น ปัจจุบันความสมบูรณ์ของป่าเริ่มลดน้อยลงจากการถูกบุกรุกของผู้คน สัตว์ป่าหลายชนิดซึ่งเคยมีชุกชุมเมื่อแรกเริ่มตั้งชุมชนใหม่ ๆ ได้สูญหายไปไม่มีการพบเห็นกันอีกเลย เช่น เสือโคร่ง และกวางป่า ขณะที่สัตว์ป่าอื่น ๆ ก็กาลังมีจานวนลดน้อยลงไปเรื่อย ๆ
ผู้วิจัยพบว่าการปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคม และวัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่ หมู่บ้านถ้าลอดนั้น ไม่ใช่เป็นการปรับปรน เปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับระบบส่วนใดส่วนหนึ่งที่เป็นอิสระจากระบบอื่น ๆ แต่การปรับปรน เปลี่ยนแปลงส่วนหนึ่งส่วนใดภายในชุมชนนั้นได้มี ผลกระทบต่อเนื่องไปยังส่วนอื่น ๆ ของสังคมและวัฒนธรรมด้วย ทั้งนี้ก็เพื่อให้เกิดความสมดุลซึ่งกันและกันของระบบแต่ละส่วนซึ่งเป็นไปในลักษณะของการรักษารูปแบบดั้งเดิมที่เห็นว่าดีและยังมีประโยชน์เอาไว้ขณะเดียวกันก็มีการรับวัฒนธรรมต่าง ๆ จากสังคมภายนอกที่คิดว่าดีเข้ามาผสมผสานเพิ่มเติมด้วย การปรับปรน เปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดเวลานี้ คือ ความพยายามของชาวไทยใหญ่ที่จะก่อให้เกิดสภาพแห่งความเป็นอยู่ที่สอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบันที่มีความแตกต่างไปจากอดีต อันจะมีผลทาให้ชาวไทยใหญ่หมู่บ้านถ้าลอดสามารถดารงชีพอยู่รอดได้ต่อไป


ดาวน์โหลดเอกสาร