บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

กระบวนการเรียนรู้และการถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการจักสาน ของชุมชนในบริเวณลุ่มน้ำแม่แจ่ม


ผู้วิจัย : นายสุรินทร์ คำโมนะ
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : อาจารย์ ดร.สินธุ์ สโรบล
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : รองศาสตราจารย์พีระพงศ์ บุญศิริ

บทคัดย่อ


กระบวนการเรียนรู้และการถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการจักสานของชุมชนในบริเวณลุ่มน้าแม่แจ่ม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับการเรียนรู้และการถ่ายทอดการจักสานของคนใน ชุมชน รวมทั้งศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ความเชื่อ ที่มีส่วนสัมพันธ์กับการจักสาน นอกจากนั้นยังศึกษาถึงกระบวนวิธีการจักสานว่ามีวิธีการ มีขั้นตอนอย่างไร
วิธีการวิจัยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลหลายวิธี ได้แก่ การอ่านเอกสารตาราเกี่ยวกับการวิจัยและการจักสาน การสัมภาษณ์ผู้รู้เกี่ยวกับการจักสาน การสนทนาพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการในวิถีชีวิตชุมชนกับผู้คนในชุมชน การศึกษาการจักสานในตาบลช่างเคิ่งจะจากัดขอบเขตการศึกษาใน 6 หมู่บ้าน ประกอบด้วย บ้านท้องฝาย บ้านพร้าวหนุ่ม บ้านบนนา บ้านช่างเคิ่งบน บ้านแม่ปาน บ้านทุ่งยาว ซึ่งเหตุผลที่ศึกษาก็เนื่องมาจากเป็นหมู่บ้านที่มีการเรียนรู้และการถ่ายทอดเครื่องจักสานมาก
จากการศึกษาพบว่า ผู้คนในชุมชนมีการเรียนรู้และการถ่ายทอดการจักสานมาก ซึ่งมี ผลสืบเนื่องจากความสัมพันธ์ทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ความเชื่อ เข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง การเรียนรู้และการถ่ายทอดการจักสานในชุมชนมีการปฏิบัติกันมานาน โดยปัจจัยที่ทาให้ชาวบ้านมีการเรียนรู้และการถ่ายทอดการจักสาน ซึ่งมีเหตุผลมาจากความจาเป็นในการดารงชีวิต ความเชื่อที่มีต่อการจักสาน และการจักสานเป็นทรัพย์ทางปัญญาที่บรรพบุรุษถ่ายทอดให้มา การเรียนรู้และ การถ่ายทอดการจักสาน มีแบบการเรียนรู้และการถ่ายทอดอยู่ 5 แบบ คือ การเรียนรู้จากครอบครัว
การเรียนรู้ด้วยตนเอง การเรียนรู้จากญาติพี่น้อง การเรียนรู้จากเพื่อนบ้าน การเรียนรู้จากกลุ่มจักสานในชุมชน จากรูปแบบการเรียนอย่างหลากหลายทาให้ชาวบ้านมีพื้นฐานการจักสานที่ดี การเรียนรู้และการถ่ายทอดภูมิปัญญาด้านการจักสานในชุมชน เป็นการเรียนรู้และการถ่ายทอดที่มีแบบอย่างสามารถนาไปปฏิบัติได้ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า การเรียนรู้การจักสานจะใช้กระบวนการ 4 อย่าง คือ ฉันทะ ความพอใจในงานที่ทา วิริยะ ความขยันอดทนต่องานที่ทา จิตตะ มีจิตตั้งมั่นในงานที่ทา วิมังสา มีความคิดพิจารณาอย่างรอบคอบในงานที่ทา ซึ่งตรงกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา คือ อิทธิบาท 4 ส่วนการถ่ายทอดการเรียนจะใช้วิธีการ โดยใช้ความเมตตาในการถ่ายทอด ใช้การสอดแทรกคุณธรรม จริยธรรมในขณะที่จักสาน และถ่ายทอดโดยให้ผู้เรียนตระหนักใน ภูมิปัญญาการจักสานของตนเอง
จากกระบวนการเรียนรู้และการถ่ายทอดด้านการจักสานในชุมชน ทาให้ผู้คนในชุมชน ได้ปฏิบัติการจักสานสืบทอดต่อกันมา การเรียนรู้และการถ่ายทอดการจักสานสามารถสร้างเศรษฐกิจให้กับชุมชน นอกจากนั้นยังสามารถขัดเกลานิสัยของผู้เรียนให้เป็นคนดีของชุมชนและสังคมอีกด้วย


ดาวน์โหลดเอกสาร