บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

การศึกษาภูมิปัญญาพื้นบ้านของชุมชนชาวมอญ : กรณีศึกษาบ้านหนองดู่ และบ้านบ่อคาว ตำบลบ้านเรือน อำเภอป่าซาง จังหวัดลำพูน


ผู้วิจัย : นายสิรภพ จุ้ยรอด
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : ศาสตราจารย์เกียรติคุณมณี พยอมยงค์
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประชัน รักพงษ์

บทคัดย่อ


การศึกษาภูมิปัญญาพื้นบ้านของชุมชนชาวมอญ บ้านหนองดู่และบ้านบ่อคาว ตาบลบ้านเรือน อาเภอป่าซาง จังหวัดลาพูนมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของชุมชนชาวมอญ ภูมิปัญญาพื้นบ้านที่เกี่ยวกับปัจจัย 4 สิ่งจาเป็นในการดารงชีวิตและการปรับตัวของคนในชุมชนในกระแสความเปลี่ยนแปลง
วิธีการวิจัยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยวิธีการทาความเข้าใจปรากฏการณ์ต่าง ๆ สภาพของปัญหาสภาพแวดล้อมที่มีผลและส่งผลต่อปรากฏการณ์ ศึกษาข้อมูลเอกสารตาราและงานวิจัย ที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์เกี่ยวกับภูมิปัญญาพื้นบ้านในชุมชนอย่างไม่เป็นทางการและการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกบุคคลที่ให้ข้อมูล ได้แก่ชาวบ้านในชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้นาชุมชนบันทึกและรวบรวมข้อมูลจากการค้นคว้าเอกสาร การตรวจสอบข้อมูลใช้การตรวจสอบแบบสามเส้านาข้อมูลที่ได้ รวบรวมมาวิเคราะห์เชิงพรรณา
ผลจากการศึกษาพบว่า ชาวมอญบ้านหนองดู่และบ้านบ่อคาวมีประวัติความเป็นมา อันยาวนานกว่า 200 ปี ตั้งแต่เริ่มอพยพมาจากเมืองเมาะตะมะและเมืองหงสาวดีซึ่งปัจจุบันตั้งอยู่ในประเทศสหภาพพม่า มีภูมิปัญญาพื้นบ้านของตนเองมากมายหลายอย่าง โดยเฉพาะภูมิปัญญา พื้นบ้านในเรื่องปัจจัย 4 สิ่งจาเป็นในการดารงชีวิตมีลักษณะที่แตกต่างจากหมู่บ้านอื่นรอบข้างทั่วไป กล่าวคือมีอาหารที่บริโภคในชีวิตประจาวันตามแบบของชาวมอญ พืชผักบางชนิดนิยมรับประทานเฉพาะกลุ่มเท่านั้นชุมชนอื่นไม่รับประทาน เช่น มะตาด อีกทั้งมีวิธีการทาและเครื่องปรุงส่วนผสมของเครื่องปรุงที่แตกต่างหมู่บ้านอื่น มีการแต่งกายในชีวิตประจาวันที่เหมือนกับคนไทยภาคเหนือทั่วไป แต่มีการแต่งกายในพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เป็นเอกลักษณ์ของชาติพันธุ์มอญผู้ชายนุ่งผ้าโสร่ง ผู้หญิงนุ่งซิ่นลาย มีการปลูกสร้างบ้านเรือนที่มีคติความเชื่อเข้ามาเกี่ยวข้องในการสร้างบ้าน ตั้งแต่เลือกที่ดินที่จะปลูกบ้าน การดมกลิ่นของเนื้อดินบริเวณที่จะปลูกบ้านการขุดหลุมวางเสาเอกที่ใช้นิ้วเป็นตัวกาหนด ทิศทางที่เป็นมงคลในการปลูกบ้าน การรักษาโรคด้วยยาสมุนไพร การใช้ประโยชน์จากทุกส่วนของต้นสมุนไพรในการรักษาโรค นอกจากนั้นยังพบว่า ในปัจจุบันชาวมอญในหมู่บ้านทั้งสองมีการปรับตัวตามกระแสความเปลี่ยนต่าง ๆ ที่เข้ามาสู่ชุมชน มีการรับเอา วัฒนธรรมการกินการอยู่ การปลูกสร้างที่อยู่อาศัย การแต่งกายจากชุมชนอื่นรอบข้างเข้ามา ผสมผสานใช้เป็นของตนเองเพื่อความกลมกลืนขจัดความแตกต่างระหว่างหมู่บ้านและการอยู่ร่วมกัน นอกจากนั้นยังพบว่ามีการปรับตัวตามกระแสความเปลี่ยนแปลงของการพัฒนาความเจริญของทางราชการ ทาตัวให้สอดคล้องกับสิ่งใหม่ที่เข้ามาสู่หมู่บ้าน ซึ่งส่งผลดีและผลเสียต่อการดาเนินชีวิต ประเพณีวัฒนธรรม ความเป็นอยู่ของคนในชุมชนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน


ดาวน์โหลดเอกสาร