บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

ประเพณีไม้ค้ำต้นศรีมหาโพธิ์


ผู้วิจัย : นายสมบัติ ธรรมขันแข็ง
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : ศาสตราจารย์เกียรติคุณมณี พยอมยงค์
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : รองศาสตราจารย์สนิท สัตโยภาส

บทคัดย่อ


การศึกษาวิจัยเรื่องประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติ ความเป็นมา ความเชื่อและความรู้เกี่ยวกับปรัชญาธรรม กิจกรรมและพิธีกรรมเนื่องในประเพณี ประโยชน์ของประเพณี การคงอยู่และความเปลี่ยนแปลง และแนวทางในอนุรักษ์ส่งเสริมประเพณี โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการ
จากการวิจัยพบว่า ประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์มีการปฏิบัติสืบต่อกันมาช้านาน โดยมีพื้นฐานมาจากความเชื่อความศรัทธาในพุทธศาสนาผสานกับความเชื่อทางไสยศาสตร์และความเชื่อในด้านโหราศาสตร์ พื้นฐานเหล่านี้ได้ก่อรูปแบบพิธีกรรมต่าง ๆ ที่แสดงออกให้เห็นในประเพณี
ความเชื่อในประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์นั้นมีอยู่ 3 ประการด้วยกัน คือ ประการแรกเชื่อว่าเป็นการค้าจุนพระพุทธศาสนาให้คงอยู่ต่อไป ประการที่สองเชื่อว่าไม้ค้าเป็นส่วนหนึ่งของพิธีสืบชะตา เป็นการค้าชีวิตของตนเองให้ยั่งยืน และประการสุดท้ายเชื่อว่า เป็นการค้ายันต้นโพธิ์ ไม่ให้หักล้มดูเป็นระเบียบสวยงาม ส่วนความรู้เกี่ยวกับปรัชญาธรรมที่ได้รับนั้น คือการตรัสรู้ในองค์อริยสัจ 4 ของพระพุทธเจ้า และองค์ธรรมะต่าง ๆ ของพระองค์ เช่นเรื่องอานิสงส์ผลบุญจากการกระทา เป้าหมายของชีวิต หลักของกรรมและไตรลักษณ์
กิจกรรมในประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์ในส่วนของการเลือกวัสดุการทาไม้ค้านั้น จะใช้ไม้ที่หาได้ง่ายและมีรูปร่างที่สวยงาม โดยฤกษ์ยามเกี่ยวกับมงคลพิธีมาใช้ในกิจกรรมด้วย ส่วนลักษณะของไม้ค้าโดยทั่วไปจะเป็นเสาเรียวยาว มีง่ามตรงส่วนปลาย และมีการประดับตกแต่งลวดลายอย่างสวยงาม สาหรับขั้นตอนพิธีกรรมนั้นเริ่มจากขั้นตอนการเตรียมวัสดุในการทาไม้ค้าการประดับตกแต่ง เตรียมรถหรือเกวียนที่ใช้บรรทุกไม้ค้าและเครื่องไทยทานต่าง ๆ เตรียมรูปแบบขบวนพิธีแห่โดยเป็นขั้นตอนสุดท้าย ส่วนขั้นประกอบพิธีกรรมนั้นเมื่อขบวนพิธีแห่ไม้ค้ามาถึงที่วัดก็จะนาไม้ค้าไปค้าต้นศรีมหาโพธิ์ หลังจากนั้นก็จะนาปัจจัยไทยทานถวายพระสงฆ์ กล่าวถวายและรับศีลรับพรจากพระเป็นอันเสร็จขั้นตอนพิธี
ประโยชน์ของประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์มีสามประการด้วยกัน ได้แก่ประโยชน์ต่อบุคคลคือทาให้รู้สึกมั่นใจและสบายใจเมื่อได้ทาบุญ ประโยชน์ต่อสังคมคือการสร้างความสามัคคี ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของกลุ่มชน ทั้งยังสร้างความเชื่อมั่นศรัทธาและภูมิใจในประเพณี และประโยชน์ต่อศาสนาคือทาให้การสืบทอดพระพุทธศาสนาดารงอยู่ต่อไป เป็นที่นับถือของคนทั่วไปเพื่อที่จะได้ใช้หลักธรรมคาสอนของพระพุทธองค์เป็นแนวทางในการดาเนินชีวิตอย่างผาสุก
สาหรับการคงอยู่และการเปลี่ยนแปลงในประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์พบว่าประเพณียังคงได้รับการปฏิบัติสืบต่อเนื่องกันมาจนถึงปัจจุบันและมีแนวโน้มว่าจะขยายตัวเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในสังคม โดยมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบของพิธีกรรมในรูปของวิธีคิด การจัดการ และการนา สิ่งบันเทิงเข้ามาสร้างความน่าสนใจให้มากยิ่งขึ้น แม้ว่าการเปลี่ยนแปลงบางอย่างได้มีส่วน ในการทาลายรูปแบบประเพณีดั้งเดิมที่เรียบง่ายและเต็มไปด้วยความศรัทธาในพุทธศาสนา แต่ก็แสดงให้เห็นถึง ความพยายามในการปรับปรนของชุมชนเพื่อที่จะรักษาประเพณีนี้ให้คงอยู่ต่อไป
ในการอนุรักษ์ประเพณีประชาชนต่างเห็นความสาคัญของประเพณีไม้ค้าต้นศรีมหาโพธิ์ และต่างพยายามหาวิธีการในการอนุรักษ์ประเพณีให้คงอยู่ในรูปแบบเดิมให้มากที่สุดโดย การปรับปรนให้เข้ากับสภาพการณ์ต่าง ๆ ที่เปลี่ยนไป นอกจากนี้หน่วยงานของรัฐและเอกชนก็ได้เข้ามามีบทบาทในการส่งเสริมและสนับสนุนประเพณีให้คงอยู่ต่อไป


ดาวน์โหลดเอกสาร