บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

Graduate School Chiang Mai Rajabhat University

พัฒนาการการจัดเก็บข้าวในจังหวัดลำพูน


ผู้วิจัย : นายธงชัย มหา
หลักสูตร : ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขา : การวิจัยและพัฒนาท้องถิ่น
อาจารย์ที่ปรึกษา : อาจารย์อรุณรัตน์ วิเชียรเขียว
อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม : ผู้ช่วยศาสตราจารย์จินตนา มัธยมบุรุษ

บทคัดย่อ


การศึกษาวิจัยในครั้งนี้เป็นการศึกษาเรื่องพัฒนาการการจัดเก็บข้าวในจังหวัดลาพูน โดยมุ่งเน้นตามจุดประสงค์หลัก คือ
1. เพื่อศึกษาถึงพัฒนาการการจัดเก็บข้าวในจังหวัดลาพูน
2. เพื่อศึกษารูปแบบของหลองข้าวในจังหวัดลาพูน
3. เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงของหลองข้าวในจังหวัดลาพูน
ข้อมูลของการวิจัยในครั้งนี้ ผู้วิจัยได้มาจากการสัมภาษณ์ และการสอบถามจากผู้ที่มี หลองข้าวอยู่ในปัจจุบันและผู้ที่เคยมี ตลอดจนผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับประเพณี วัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับข้าวและหลองข้าว ผู้นาชุมชน เจ้าหน้าที่ภาครัฐ และบุคคลอื่นที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ใช้วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่าง ๆ
ผลการวิจัยพบว่า พัฒนาการของการจัดเก็บข้าวในจังหวัดลาพูน เปลี่ยนแปลงไปเนื่องจากปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจที่ทาให้การจัดเก็บข้าวในยุ้งฉางเปลี่ยนจากเก็บไว้ในหลองข้าวของชาวนาไปเป็นการจัดเก็บโดยทายทุน เช่น ธนาคารข้าว ด้วยเหตุนี้จึงทาให้บทบาทและความสาคัญของหลองข้าวลดลงปัจจัยดังกล่าวข้างต้นส่งผลกระทบทาให้เกิดการเปลี่ยนแปลงรูปแบบหลองข้าว ให้มีลักษณะที่ขึ้นอยู่กับการใช้งาน และอาจมีการประยุกต์หลองข้าวที่ไม่ได้ใช้แล้ว ไปใช้ประโยชน์ด้านอื่น เช่น ทาเป็นร้านค้า หรือมุมพักผ่อนภายในบริเวณบ้าน เมื่อเป็นเช่นนั้น ความเชื่อพิธีกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับข้าวและหลองข้าวจึงค่อย ๆ หายไป
นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ศึกษาถึงรูปแบบของหลองข้าว และได้แบ่งออกเป็น 4 ช่วง ดังนี้ ช่วงที่ 1 เป็นช่วงที่มีการสร้างมาแล้วประมาณก่อน พ.ศ. 2498 อายุประมาณ 50 ปี ช่วงที่ 2 เป็นช่วงที่มีการสร้างมาแล้วประมาณ พ.ศ. 2498-2508 อายุประมาณ 40-50 ปี ช่วงที่ 3 เป็นช่วงที่มีการสร้างมาแล้วประมาณ พ.ศ. 2508-2518 อายุประมาณ 30-40 ปี ช่วงที่ 4 เป็นช่วงที่มีการสร้างมาแล้วประมาณ พ.ศ. 2518-ปัจจุบัน อายุประมาณ 30 ปี
ผู้วิจัยคาดหวังถึงอนาคตของหลองข้าวว่า ควรได้รับการอนุรักษ์และศึกษาทั้งแนวคิด รูปแบบ และฝีมือการช่างของภูมิปัญญาล้านนาในอดีต ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา เห็นความสาคัญตลอดจนอนุรักษ์มรดกทางภูมิปัญญานี้ไว้สืบไป


ดาวน์โหลดเอกสาร